Rusya ile Küba arasındaki yeni stratejik işbirliği birden çok denklemle etkileşim halindedir. Rusya-ABD ilişkileri, Küba-ABD ilişkileri ve Rusya'nın iç dinamikleri ile yoğrulan bu sürecin öngörülmesi güçtür. Mevcut sürecin Soğuk Savaş döneminde olanları çağrıştırması “tarih tekerrürden ibarettir” sözünü akla getirse de, Rusya'nın bu süreçte elde ettiği ve edebileceği kaldıraç, Küba'ya nükleer silah sistemleri kurma eyleminde olan 1962 SSCB'sine nazaran daha düşüktür.

İsrail'de, İsrail vatandaşı olan hâlihazırda yüzde 20 civarındaki Müslüman nüfus artma eğilimde. Bunların üzerine milyonlarca Filistinlinin daha -öyle veya böyle- İsrail tebaası haline gelmesi İsrail için kabul edilebilir bir durum değil, bunu bir milli güvenlik riski olarak görüyorlar. Hâsılı kelam bugün için İsrail'in sorunu Filistin'in işgal edilmemiş son topraklarını da işgal ve fethetmenin ötesinde; buraları büyük ölçüde boş olarak ele geçirmek.

Orta Asya veya Kafkasya'daki bir gelişme, Avrupa ülkeleri nezdinde arz ettiğinden daha büyük önem ve değeri, kültür ve gönül bağı olan Türkiye için arz ediyor. Türk dünyası ile eğitim, ticaret, siyaset gibi başlıca alanlarda kurulmuş köprülerin eksik kalan en önemli parçaları arasında basın ilk sırada geliyor.

İkinci Karabağ Savaşı sonunda ateşkes sürecinde etkin olan Rusya'nın aynı varlığı barış sürecinde gösterememesi dikkate değer. Bu durum, Rusya'nın bölgedeki etki ve gücünün zayıfladığının somut bir göstergesi. Bu gerilemede bölge içi dinamikler olduğu kadar, İkinci Ukrayna Savaşı'nın eski SSCB üyesi devletler nezdinde Rusya'nın itibarına düşürdüğü gölge de yer tutuyor.

Hayatı boyunca ne çok para kazandı, ne çok iyi bir yaşamı oldu, o hep yazdı çizdi dersler verdi. Çarlık'ın son, Sovyetlerin ilk devrine odaklanan araştırmaları çok önemliydi, temel kaynak niteliğindeydi; Rusçayı, Almancayı ve son 150 yılın Türk lehçelerini çok iyi bildiğinden arşivlerde harikalar yaratıyordu. İlk eserlerini 1950'lerde verdi, yoğun geçen çeyrek asırlık çalışmaların ardından yayınları yavaşlasa da kesilmedi, yarım asır boyunca ilmin meşalesini taşıdı. Yaptığı çalışmalar orijinal olduğu kadar, daha önce aydınlatılmamış alanlara da ışık tutuyordu.

“Cennete giden ve nimetlerini tadan hiç kimse tekrar dünyaya dönmek istemez, yalnız şehitler tekrar Allah yolunda canlarını teslim etmek için geri dönmek ister.” Yaşlanmayanlar sınavlarını geçtiler, ya geride kalanlar? Eğer bir borç varsa, fazladan yaşanan zamanın vergisi varsa belki şehit emanetlerini el üstünde tutarak ödenebilir.

İkinci Karabağ Savaşı'nın ardından Güney Kafkasya'da yalnızca işgal edilen topraklar özgürleşmekle kalmadı, aynı zamanda bölgedeki dengeler de bir kırılmaya uğradı. Yeni fiili durum Ermenistan'da karar alıcıları ülkenin uluslararası konumunu değiştirmeye sevk etti ve mevcut tablo köklü bir değişim sürecinin içine girdi.

Barış anlaşması imzalanırsa, Ermenistan tarafı yeni durumdan daha kazançlı çıkacak. Türkiye ile ilişkileri normalleşecek, tüm komşuları ile istikrarlı ilişkiler kurabilecek. Ancak bu rasyonel değerlendirme Ermeni şovenizminin hırsları karşısında kendiliğinden baskın çıkma imkânına sahip değil. Hatta Ermenistan'daki ve diasporasındaki aşırıcı çevreler için manzara; gelecekte olabilecek Üçüncü Karabağ Savaşı için hazırlanmak ve uluslararası kamuoyunu da bu doğrultuda gütmekten ibaret.

Rusya'nın Ukrayna'ya karşı ikinci işgal girişimi üçüncü yılının sonuna yaklaşırken 2024 sonbaharı savaşın seyrinde önemli bazı gelişmelere sahne oluyor. Kuzey Kore askerlerinin birlikler halinde Rusya saflarında savaşa katılması, savaşın niteliğinde bir boyut anlamına geliyor. Bu durum, 2. Ukrayna Savaşı'nın başından beri yeni bir dünya savaşına en yakın olduğu an olarak görülebilir, zira Ukrayna'yı destekleyen devletlerin de çıtayı yükseltmesi kuvvetle muhtemel.

Filistin'de yaşananların bir insanlık suçu olarak etnik temizlik mi soykırım mı olduğunun tartışılması gerekirken bir yıldır devam eden olayları “çatışma” tanımı içinde görüp değerlendirmek ahlaki değil.

Soğuk Savaş sonrası üçüncü dünya savaşı senaryolarında başrol verilen Çin'i çevreleyen bölgelerde dengelerin korunması aslında uluslararası istikrarın da sigortası konumunda. Bu nedenle Ukrayna ile Rusya arasında mükemmel olmasa da kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir barışa ulaşılması ve böyle bir barışın inşası için tüm dünyanın gayret göstermesi atılabilecek en doğru adım.

Ukrayna'da taraflar mutlak bir yıpratma harbinin cenderesine girmemeye gayret ediyor. Rusya, bu oyunda bir taşla çok kuş vurmak için azınlıklarına karşı farkı bir askeralma siyaseti uyguluyor. Rusya tarafında demografik göstergelerle izah edilemeyecek kadar çok Türk ve diğer Müslüman hayatını kaybediyor.

Ukrayna, Stalin'in Ukraynalılara etnik temizlik uygulayarak boşalttığı bir bölgeye NATO tarafından eğitilmiş ve donatılmış bir askeri güç olarak taarruz ediyor. Mevcut savaşta rollerin değiştiği bu cephe, askeri bir anlam taşıdığı gibi belki de bundan daha fazla simgesel, siyasi ve psikolojik ağırlığa sahip.

Panslavizmi çağrıştıran Rus birliği görüşlerinin yanında aslında Aleksey A. Navalniy sözde demokrasi savunucuları tarafından üzerinde pek durulmayan karanlık yönlere de sahipti. Rusya'nın Rus olmayan toplumlarla ilişkilerine çekinceler koyan, örgütlü suçlarla ilgili olarak Müslüman azınlıkları ve göçmenleri suçlayan, “Müslüman göçmen” karşıtı, ırkçı, Putin'in Çeçenistan'da ve başka yerlerdeki siyasetini yumuşak/tavizkar bulan, Rus toplumunun daha milliyetçi olması gerektiğini düşünen bir figürdü.

Gelecek çatışmaların geçmiş çatışmalar gibi olmayacağını söylemek kolay; öte yandan psikolojik savaşın yeni bir görünümü olarak “enformasyon savaşı”nın sahadaki dönüşüme etkilerini kestirmek zor.

Özbekistan Yüksek Mahkemesinin 240 Basmacı'nın cezalarının kaldırılması kararı simgesel de olsa, hem ülke içinde, hem de dışında yankı uyandıracak bir öneme sahip. Tahakkümü altında yaşadığı Rus-Sovyet iktidarına karşı isyan etmiş 240 kişinin bugünün bağımsız Özbekistan Cumhuriyeti tarafından aklanması, tarihi bir hatanın düzeltilmesi olarak okunabileceği gibi, özü itibarıyla bir iade-i itibar ve hatta Sovyet geçmişine bir meydan okuma şeklinde de değerlendirilebilir.

Ukrayna'nın Rus gemisini tahribi hem Ukrayna Savaşı özelinde, hem de genel anlamda okunabilir. Mevcut savaş bağlamında, Ukrayna'nın saldırı kabiliyeti geçen zamanla artarken, Rusya'nın telafisi güç kayıpları da artmaktadır. Savaşın sonucu ne olursa olsun, Rusya'nın deniz kuvvetleri de dâhil olmak üzere silahlı kuvvetlerini savaş öncesi seviyeye yükseltmesi zor olacaktır. Bir insansız deniz aracının büyük ölçekli bir gemiyi tahribi harp tarihi açısından da ayrıca önemlidir.